Hoe verleidingen te weerstaan? Probeer eens dankbaarheid

Je vaker dankbaar te voelen blijkt allerlei gunstige effecten te hebben. Zie Waarom zijn we niet vaker dankbaar? Misschien omdat we niet nederig durven te zijn. Daar komt nu onderzoek bij dat laat zien dat gevoelens van dankbaarheid helpen bij het weerstand bieden tegen verleidingen (Gratitude: A Tool for Reducing Economic Impatience (pdf)).

Hoe vaak staan we niet voor de uitdaging om verleidingen het hoofd te bieden? Dat gebeurt in al die gevallen waarin we ons door een bepaalde keuze op korte termijn beter voelen, maar daar op langere termijn spijt van gaan krijgen. We gaan 's avonds naar de koelkast of kopen een snack op het station, terwijl we later denken, ik wordt echt te dik, ik zou hier mee moeten ophouden. Zo ben ikzelf slecht bestand tegen de verleiding van chocola. Of we blijven op de bank hangen, terwijl we beter naar buiten zouden kunnen gaan om een eindje te wandelen of te fietsen. Of we kopen, steeds impulsief, te veel spullen, terwijl we eigenlijk het geld er niet voor hebben. (Update. Of we bezwijken voor de verleiding om onszelf te verrijken, met een gerede kans dat dat eens aan het licht komt, als we een positie hebben die zulks toelaat.)

Verstandiger zou het dus zijn om weerstand te bieden tegen die verleidingen.En dat is ook precies wat vaak geadviseerd wordt: wees verstandiger! Onderdruk je verlangen, houd het hoofd koel, denk aan de spijt die je later zult gaan krijgen. Kortom: wilskracht en zelfbeheersing! Met veel inspanning moet het lukken.

Maar als je bij jezelf te rade gaat en om je heen kijkt, dan weet je dat het verstand vaak niet zegeviert over de emoties. Daarom is het interessant dat nu blijkt dat de emotie van de dankbaarheid wel eens een probaat middel zou kunnen zijn tegen de emotie van het verlangen naar de korte termijnbeloning. Emoties bestrijd je misschien beter met tegengestelde emoties dan met verstandelijke overwegingen en redeneringen.

Wat zijn de aanwijzingen hiervoor? De onderzoekers wekten bij proefpersonen gevoelens van dankbaarheid op door hen terug te laten denken aan een gebeurtenis die dankbaarheid bij hen opriep. En daarover in vijf minuten een verslagje van te laten schrijven. Daarna moesten ze een aantal keuzes maken tussen het ontvangen van een klein bedrag aan geld meteen of een groter bedrag in de toekomst. Een bekende test voor de mate waarin je in staat bent om behoeftebevrediging uit te stellen. Of andersom, voor hoe ongeduldig je bent.

Het bleek toen dat degenen waarbij dankbaarheid was opgewekt meer kozen voor uitstel van beloning. Dus meer weerstand boden tegen de verleiding van de onmiddellijke beloning. Meer dan andere proefpersonen waarbij een geluksgevoel was opgewekt. En meer dan anderen in de zogenaamde neutrale conditie van het experiment.

Conclusie: de emotie van de dankbaarheid is een wapen tegen de emotie van het willen bevredigen van het verlangen. Als wilskracht niet lukt, wat geen schande is, probeer dan dankbaarheid.

Overigens: dat we zo vaak weerstand moeten bieden tegen verleidingen is natuurlijk een maatschappelijk, niet een psychologisch probleem. Een probleem dat we alleen met zijn allen kunnen oplossen door overheidsmaatregelen te bepleiten om de commercie terug te dringen.

Waarom zijn we niet vaker dankbaar? Misschien omdat we niet nederig durven te zijn

Waarom zijn we niet vaker dankbaar? Terwijl bekend is dat het cultiveren van gevoelens van dankbaarheid goed voor je is? Dankbaar voor wat je hebt en voor wat anderen voor je doen. Het verbetert je gezondheid, je slaapt er beter door, je hebt minder last van angststoornissen en depressie, je bent tevredener met je leven en aardiger voor anderen. Ook reageer je minder agressief op provocaties. Zie nog eens dit bericht.

Dat we niet vaker dankbaar zijn, kan er aan liggen dat we in een statusmaatschappij leven. Alom krijgen we signalen dat het er in het leven om gaat om succes te hebben, beroemd te worden en om in de ogen van anderen geslaagd te zijn. En om dat alles te bereiken, moeten we presteren en competentie uitstralen. Zie het onder ogen: we zijn vooral bezig met ons beter voor te doen dan we zijn.

Dat heeft alles te maken met de statusmaatschappij waarin we verzeild zijn geraakt. Reclame en televisie en andere media staan geheel in het teken daarvan. Zoals wij leven, ligt het niet voor de hand en kost het inspanning om gevoelens van dankbaarheid te cultiveren. Het draait om consumptie en dat gaat niet zo goed samen met dankbaarheid.

Er is nu nieuw onderzoek dat meer inzicht geeft in waarom het moeilijk is om dankbaar te zijn. Het blijkt namelijk, uit de studie An Upward Spiral Between Gratitude and Humility (pdf), dat dankbaarheid gevoelens van nederigheid versterkt. En andersom. Nederigheid in de zin van het tegengestelde van arrogantie en verwaandheid. Dus precies dat tegengestelde van je beter voor doen dan je echt bent. En wie durft er, in een maatschappij als de onze, voor te kiezen om nederig te zijn?

De onderzoekers, onder wie Sonja Lyubomirsky, de auteur van het boek The How of Happiness (vertaald als De Maakbaarheid van het Geluk), wekten bij een deel van hun proefpersonen gevoelens van dankbaarheid op door hen te vragen een brief te schrijven aan iemand die aardig voor hen was geweest en daarin hun dankbaarheid te betuigen. De proefpersonen die dat gedaan hadden waren daarna nederiger dan degenen die een andere taak hadden uitgevoerd. (Ze beschreven wat ze de vorige twee uur gedaan hadden.)

Hoe maakt dankbaarheid je nederiger? De onderzoekers maken aannemelijk dat dat komt doordat dankbaarheid er voor zorgt dat je minder met jezelf bezig bent. Je raakt er door minder op jezelf gefocust. En meer op anderen.

Die mate van nederigheid werd vastgesteld door de proefpersonen de vraag "Stel dat iemand boos op je is. Waardoor zou dat gekomen zijn? Hoe voel je je over deze situatie?" te laten beantwoorden. De geschreven antwoorden werden beoordeeld op hoe arrogant of hoe nederig de persoon was. (Door beoordelaars die niet bij het onderzoek waren betrokken.)

Het bleek dus dat door de onderzoekers opgewekte gevoelens van dankbaarheid leidden tot gevoelens van nederigheid. Maar bovendien bleek dat mensen die zich sowieso al nederiger voelen, ook gemakkelijker neigen tot gevoelens van dankbaarheid. Dezelfde mensen hadden ook positievere gevoelens bij het schrijven van die "dankbaarheidsbrief".

Tenslotte deden de onderzoek ook een dagboekonderzoek. Ze lieten studenten veertien dagen lang een dagboek bijhouden, waarbij ze aan het eind van elke dag vragenlijstjes invulden over hoe dankbaar en nederig ze zich gevoeld hadden. En het blijkt dan dat dankbaarheid en nederigheid elkaar wederzijds versterken. (Update. Die vragenlijstjes? Bij dankbaarheid ging het om uitspraken als "Ik voel dankbaarheid tegenover een heel scala aan mensen", waarvan je moest aangeven in hoeverre je het er mee eens of oneens bent. En bij nederigheid ging het om uitspraken als "Over het geheel genomen voel ik me niet beter of minder dan de gemiddelde persoon" en "Ik vind dat ik weinig zwakheden heb", waarbij de tweede staat voor een lage mate van nederigheid oftewel voor arrogantie.)

We kunnen onszelf dus beter gaan voelen door vaker dankbaar te zijn. En geef toe: er is vaak genoeg waar voor je dankbaar kunt zijn. Vaker dan je denkt als je daar niet bij stilstaat. Sta er dus vaker bij stil. En besef dat je een beetje nederig voelen zo slecht nog niet is. Ondanks dat nederigheid in onze statuscultuur niet vanzelfsprekend is.

Als we nou eens met zijn allen nederig durfden te zijn? Dat dat gepaard zou gaan met een hele maatschappijverandering, ja, dat spreekt voor zich.

Ondankbaarheid, somberheid en consumptie

Klopt het wel dat ondankbare mensen meer consumeren, zoals ik hier beweerde? Het lijkt plausibel, maar ik kon niet zo gauw een onderzoek vinden dat uitsluitsel geeft.

Wel is er een studie die laat zien dat mensen bereid zijn meer geld uit te geven als ze somber zijn en als ze bezig zijn met wat somberheid met hen doet ("sad and self-focused"). Ondankbaarheid maakt somber, zou je denken, maar het is wel een heel indirecte ondersteuning.

Dankbaarheid verhoogt welzijn. Waarom zijn we dan vaak ondankbaar?

John Tierney geeft een mooi overzicht van het onderzoek naar de gunstige effecten van dankbaarheid. Zie het bericht hieronder. Door een houding van dankbaarheid te cultiveren voor wat je hebt en voor wat anderen voor je doen, verbeter je je gezondheid, slaap je beter, heb je minder last van angststoornissen en depressie, ben je tevredener met je leven en ben je aardiger voor anderen. Ook reageer je minder agressief op provocaties.

Dat weten we omdat onderzoekers op verschillende manieren bij proefpersonen gevoelens van dankbaarheid teweeg brachten. Bijvoorbeeld door hen te instrueren om een "dankbaarheidsdagboek" bij te houden, waarin ze op gezette tijden iets opschreven waarvoor ze dankbaar waren. Een aardige geste van iemand, iets wat ze hadden geleerd, een mooie zonsondergang, wat niet al. Of door hen een brief te laten schrijven aan iemand die hun leven ten goede had veranderd en die aan die persoon te laten voorlezen en overhandigen. Of door te arrangeren dat ze door iemand geholpen werden. De effecten daarvan konden dan worden vergeleken met een controlegroep die andere instructies hadden gekregen of die niet waren geholpen.

Toen ik hier bij stilstond, nam ik me voor om vaker dankbaar te zijn. Maar ook vroeg ik me af hoe het komt dat wij onderzoekers nodig hebben die ons er toe aanzetten om dankbaar te zijn. Waarom zijn we niet vanuit onszelf vaker dankbaar? Wat houdt ons tegen? Of waarom komen we niet op het idee?

Het heeft denk ik te maken met onze sterke sociale beïnvloedbaarheid. Dat werkt zoals altijd twee kanten op. Die onderzoekers zijn succesvol in staat om onze houding van dankbaarheid te vergroten. Maar in ons dagelijks leven staan we ook bloot aan sterke invloeden die de andere kant op werken. Ik denk natuurlijk aan de invloed van reclame en van televisieprogramma's over succesvolle beroemdheden, die veel meer bereikt hebben dan dat ons gelukt is. Al die boodschappen zijn bepaald niet bedoeld om onze dankbaarheid te vergroten. Integendeel, ze maken ons ontevreden en jaloers. En dat moet ook, want ondankbare mensen consumeren meer dan dankbare. Onze ondankbaarheid is goed voor "de economie". En ondankbare mensen  hebben meer interesse in beroemdheden en die beroemdheden leven van onze aandacht. 

Je kunt hier dus twee lessen uit trekken:

1. Wees vaker dankbaar.

2. Dat is gemakkelijker om te doen als je je minder blootstelt aan reclame en aan narcistische beroemdheden. Dus kijk minder televisie en kijk selectiever.

A Serving of Gratitude Brings Healthy Dividends - NYTimes.com:

'via Blog this'