De eurocrisis als voorbeeld van falende zelf-organisatie

Zoals ik in dit bericht van begin november vorig jaar meldde, was de eurocrisis al voorspeld. Namelijk door Vitor Gaspar en Garry Schinasi in een paper dat ze in april 2010 presenteerden tijdens een door de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie georganiseerde conferentie. Ze baseerden zich op de voorwaarden voor zelf-organisatie zoals Elinor Ostrom op basis van haar onderzoek ontwikkelde. Zie mijn bericht over Ostrom en over haar voorwaarden. (Nog eerder was hij trouwens al voorspeld door Paul de Grauwe.)

De eurozone is zo opgezet dat alle beslissingen (behalve die van de ECB) door overleg tussen de landen tot stand moeten komen. Die opzet vraagt dus om zelf-organisatie. Er is niet een centrale instantie aangewezen met beslissingsbevoegdheid. Wat we nu al twee jaar zien gebeuren, is dat de eurozone als zelf-organisatie faalt. De eurocrisis duurt maar voort, met nu al veel economische ellende als gevolg en met waarschijnlijk nog meer in het verschiet. Volgens Gaspar en Schinasi was dat ook te verwachten, omdat er niet is voldaan aan de voorwaarden dat er, zeker in tijdnood, gemakkelijk gecommuniceerd kan worden en dat iedereen over dezelfde informatie beschikt. Besluiten komen dus moeizaam en te laat of helemaal niet tot stand. Precies wat we nu zien.

Maar er kan ook nog een andere voorwaarde voor succesvolle zelf-organisatie in het geding zijn. Ik moest daaraan denken toen ik vandaag dit commentaar van Mark Schieritz las (zie de link onderaan dit bericht). Schieritz maakt zich boos op de Duitse economen rond Hans-Werner Sinn, over wie ik eerder schreef (zie hier en hier), die die er vooral voor beducht zijn dat Duitsland moet betalen voor de "zonden" van de probleemlanden. We zien niet, schrijven ze, hoe het misbruik van de fondsen en de garanties verhinderd kan worden. De probleemlanden hebben getalsmatig de meerderheid en zullen zich dus tegoed doen aan die fondsen.

Schieritz reageert daarop met:

Als men werkelijk gelooft dat het er in Europa alleen nog om gaat hoe de ene de andere een streek kan leveren, en inhoudelijke overwegingen überhaupt geen rol meer spelen, dan moeten we het met de euro maar voor gezien houden. Maar dat moet men dan ook zeggen. (...)

Als ik in elke politieke kwestie bij de andere lidstaten een maximale criminele inzet veronderstel (...) dan geloof ik inderdaad dat de integratie niet zal functioneren. Zonder een zekere fundamentele wil tot samenwerking kun je staten niet tot een bond verenigen. Het zal nooit lukken om regels te formuleren die alle eventualiteiten afdekken.

En dat slaat precies op de voorwaarde van Ostrom dat er in een succesvolle zelf-organisatie het vertrouwen in elkaar aanwezig moet zijn dat de regels meestal gevolgd worden. Anders gezegd, dat iedereen van goede wil is en dat daar van uit mag worden gegaan. Of nog anders gezegd, dat iedereen van zichzelf voldoende pro-sociaal is ten opzichte van de andere leden. (Zie de zesde voorwaarde in het tweede rijtje in dit bericht.)

Je moet de Duitse regering nageven dat ze, bij monde van Schäuble, de minister van financiën, sterk afwijzend gereageerd heeft op het manifest van Hans-Werner Sinn en zijn medestanders. Maar het treurige is dat ik sterk de indruk heb dat onze Mark Rutte en onze Jan-Kees de Jager, die voortdurend betogen dat "de druk op de probleemlanden hoog moet worden gehouden", met Hans-Werner Sinn geheel op een lijn zitten. In de Haagse euro-politiek regeert het wantrouwen. (Is dat niet ooit begonnen met Gerrit Zalm?) En als dat zo is, vergeet het dan maar met die zelf-organisatie. En met de euro.

Die Wutökonomen winden sich « Herdentrieb:

'via Blog this'

De eurocrisis was voorspeld

Na wat zoeken naar aanleiding van het IMF-paper van Schinasi en Teixeira (zie dit bericht), kwam ik terecht bij het paper Financial Stability and Policy Cooperation van Gaspar en Schinasi. Het werd gepresenteerd op een door de ECB en de Europese Commissie georganiseerde conferentie (12 april 2010).

Het verbazende is dat  de auteurs hier heel precies en uitgebreid uitleggen dat een crisissituatie zoals we nu hebben, kan ontstaan en dat de voorwaarden voor effectief optreden niet aanwezig zijn. Ze baseren zich op de speltheorie en op de inzichten van Elinor Ostrom over de voorwaarden voor succesvolle decentrale organisatie. Ik citeer uit hun conclusies:

We argued that, under current rules, the situation is not far from a noncooperative Nash solution (dat is kort gezegd een toestand die we niet willen.- HdV.) Once authorities have to face the challenge of rescuing financial organizations in the context of a systemic event, conditions are not conducive to the spontaneous emergence of effective cooperative solutions (kort gezegd, toestanden die we wel willen - HdV). In particular, ex post authorities are under tremendous time pressure - leading to very high bargaining and communications costs - having conflicting goals - for example concerning sharing the financial costs and risks - and will be reluctant to share information. Once a crisis is in full swing, authorities no longer have feasible efficient solutions to choose from. The way forward is to have ex ante an institutional framework in which solutions can be quickly developed and implemented without the bias for national solutions to dominate European ones. Such an institutional framework would help in reaching international cooperative outcomes and help to contain many varieties of moral hazard.

To quote Duisenberg (...): "a situation should be reached in which the group of European supervisors works collectively, as a single supervisor, when needed."

De leden van de Europese Centrale Bank en van de Europese Commissie kunnen niet zeggen dat ze niet gewaarschuwd zijn. Ik neem aan dat ze daar aanwezig waren, op die door hen georganiseerde conferentie op 12 april van vorig jaar, waar dit paper gepresenteerd werd. Maar die "weg vooruit", waar de auteurs voor pleiten, hebben ze dus niet ingeslagen. Of hebben ze niet kunnen inslaan omdat de Europese regeringsleiders daar nog niet aan toe waren. En die waren daar nog niet aan toe, tja, omdat de kiezers daar nog niet aan toe waren?

Maar wie vertelt het de kiezers?

Terzijde: in zekere zin heeft Duisenberg ook een vooruitziende blik gehad. Maar of hij daar ook echt iets mee gedaan heeft?
Update. Zie nu ook Winkler over de lessen van de geschiedenis die de Europese regeringsleiders niet kenden of die ze in de wind sloegen.

De eurocrisis: een actuele passage uit 2006

Via dit paper van Boot en Marinc uit 2008 kwam ik terecht op dit IMF-paper uit 2006 van Schinasi en Teixeira.  Daarin wordt vooruit gekeken naar een mogelijke toekomstige situatie van een bankencrisis waarin emergency liquidity assistance nodig is. Als ik het goed begrijp is dat een situatie die lijkt op de huidige. De auteurs komen tot de conclusie dat de omstandigheid dat de lender of last resort functie bij de nationale banken berust, en dus niet bij de Europese Centrale Bank, grote coördinatieproblemen met zich zou meebrengen. En ze eindigen met twee opties: (1) doorgaan met die grote coördinatieproblemen, of (2) centralisering, dus de lender of last resort functie bij de ECB onderbrengen. Citaat:

This option might emerge if coordination issues are not adequately resolved. As noted before, given the decentralized banking supervision and financial market surveillance, it may prove difficult to work out responsibilities on an ad-hoc basis in the midst of a crisis.

 Dat was in 2006. Ik vind dat wel een heel actuele passage.
Update. Zie nu ook het bericht "De eurocrisis was voorspeld".