Wat ook sterk bijdroeg aan mijn afscheid van de rationele keuzetheorie was het onderzoek naar het gedrag van mensen in het publieke goed dilemma, de meerpersoonsversie van het gevangenendilemma uit de speltheorie, die we al tegenkwamen toen het ging over The Logic of Collective Action van Mancur Olson. Bij publieke, of collectieve, goederen gaat het om goederen die als ze eenmaal aan één individu zijn verschaft, zonder extra kosten ook aan andere individuen ter beschikking staan. Anders gezegd, de consumptie van de één rivaliseert niet met de consumptie van de ander. (Ik neem deze omschrijving over uit de derde druk van Democratie en Welvaartstheorie uit 1990 van Hans van den Doel (p.49), want dat ligt al een poos op mijn bureau te wachten tot het hier uitgebreider aan de orde komt. Zelfs bij De Slegte niet meer verkrijgbaar.) Hier het vorige bericht.
Denk als voorbeeld van een publiek goed aan "het tegengaan van klimaatverandering". Ieder land dat zich inspant om klimaatverandering tegen te gaan, zoals door te stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen, draagt bij aan de totstandkoming van het publieke goed, en de landen die zich niet inspannen, profiteren daar wel van mee.Vandaar dat landen daarover afspraken moeten maken, zoals nu op de Klimaatconferentie van de VN in Antalya.
(Ik maakte net mijn bijna dagelijkse wandeling door de buurt en raapte zoals vaker her en der wat zwerfafval op om het in een afvalbak te deponeren. Daarmee droegg ik bij aan het publieke goed "een schone buurt" en de andere buurtbewoners profiteren daar van mee.)
Welnu, de rationele keuzetheorie voorspelt dat een publiek goed niet tot stand komt. Mensen hebben er weliswaar belang bij, maar iedereen komt "rationeel" tot de conclusie dat het beter is om niet bij te dragen. Als ik bijdraag en anderen doen dat ook, dan komt het goed tot stand en was ik beter af geweest als ik niet had bijgedragen, want dan had ik de kosten daarvan bespaard. En als anderen niet hadden bijgedragen, dan had ik dat beter ook niet kunnen doen, want ik heb voor niets kosten gemaakt. Speltheoretisch gezegd is "niet bijdragen" (Defectie genoemd) de dominante strategie, want altijd beter dan "wel bijdragen" (Coöperatie genoemd). Dat was ook precies de boodschap van Mancur Olson, die daar nog aan toevoegde dat er uitzonderingen zijn, zoals de gevallen waarin de groep zo klein is dat het voor sommigen met een groot belang loont om het goed geheel op eigen kosten tot stand te brengen.
Maar de rationele keuzetheorie voorspelt dus bijvoorbeeld dat internationale klimaatconferenties altijd zullen mislukken, of zelfs niet worden gehouden, zolang het bijdragen niet kan worden afgedwongen. En voorspelt dat alle buurten vol liggen met zwerfafval.
In tegenstelling tot economen. die liever zo lang mogelijk aan hun modellen vasthouden, zijn sociale wetenschappers geneigd om ideeën te toetsen aan de werkelijkheid. Dat gebeurde ook met deze voorspellingen van de rationele keuzetheorie. Er ontwikkelde zich een golf van onderzoek.
Ik herinner me een reeks studies van Gerald Marwell en Ruth Ames, die al in 1979 begon met Experiments on the Provision of Public Goods. I. Resources, Interest, Group Size, and the Free-Rider Problem. Middelbare scholieren konden na uitleg keuzes maken over hoeveel van de hen verstrekte tokens ze wilden "investeren" in een group exchange. Na alle keuzes kregen ze te horen hoeveel tokens ze verdiend of verloren hadden en kregen ze naar verhouding in geld uitbetaald. Het ging de onderzoekers in de eerste plaats om de strong freerider hypothese: de voorspelling dat er geen of nagenoeg geen tokens zouden worden geïnvesteerd, zoals door de rationele keuzetheorie werd voorspeld.
Ze vatten de resultaten als volgt samen:
Certainly the clearest, and perhaps the most important, finding in this study is the lack of support for hypothesis 1, the strong free rider. The mean investment in the group exchange for all subjects is 127.6 tokens. For a typical group of four this means that approximately 57% of available resources are invested in the public good. The amount invested is not only well above the mean value of close to zero predicted by the strong free-rider hypothesis, it is 28% above the average investment required for reaching the provision point.
Dat laatste slaat erop dat een minimaal aantal geïnvesteerde tokens nodig was.
In fact, two-thirds of the subjects invested more than half of their tokens in the group exchange, and 22% invested all of their tokens. Only 13% contributed nothing. There can be little doubt that subjects in our experiment do not fit Olson's description of rational free riders in this isolated, abstract, but financially real situation.
Slechts 13 procent van de deelnemende scholieren gedroeg zich volgens de rationele keuzetheorie. Anders gezegd, in een willekeurig gekozen groep scholieren is er slechts een kleine minderheid die liftersgedrag vertoont, niet meedoen, maar wel meeprofiteren.
De scholieren was gevraagd over wat ze verwachten over de keuzes die andere deelnemers zouden maken. Dat leverde een uiterst interessant inzicht op, dat de onderzoekers ten onrechte slechts terloops opmerken. Het aantal zelf geïnvesteerde tokens bleek namelijk sterk samen te hangen met wat verwacht werd van de andere deelnemers. Degenen die veel bij wilden dragen, verwachten dat anderen dat ook wilden. En de freeriders verwachtten dat zelfde gedrag ook van anderen.
Het leek alsof er sterk verschillende beelden bestonden van de sociale wereld, van welk gedrag je van anderen kunt verwachten: samenwerken voor het algemeen belang of profiteren van de inspanningen van anderen.
Dat was een inzicht dat een cruciale rol ging spelen op mijn verdere weg naar dat sociaalwetenschappelijke zicht op mensen en samenleving.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten