Is de paniek over de extra miljarden voor de langdurige ouderenzorg wel gerechtvaardigd?

In de politiek en de media is er paniek ontstaan over de extra miljarden die naar de langdurige ouderenzorg moeten. Zie Frank Hendrickx daarover in De Volkskrant: Miljarden voor ouderenzorg. Het perfecte politieke misdrijf.

De paniek berust erop dat de politici, misschien met uitzondering van de Staatssecretaris van Volksgezondheid Martin van Rijn, zulke hoge bedragen niet hadden zien aankomen.

Want wat is het geval? Al in 2013 heeft de volksvertegenwoordiging geoordeeld dat de vereiste kwaliteit van de langdurige ouderenzorg door het van de politiek onafhankelijke Zorginstituut dient te worden vastgesteld. Dat is wettelijk vastgelegd in een wijziging van de Wet Cliëntenrechten Zorg.

Welnu, het Zorginstituut heeft zijn werk gedaan, het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg opgesteld en opgenomen in het Register van het Zorginstituut, waarmee de wettelijke basis is verzekerd. Waarna de Nederlandse Zorgautoriteit, en daarna nog eens het CPB, zijn gaan berekenen wat de kosten zullen zijn van het verhogen van de kwaliteit van de zorg tot het vereiste wettelijke niveau.

En toen kwam de paniek, want "men" schrikt van de hoogte van dat bedrag. Als Van Rijn inderdaad wist wat hij deed, dan is dat volgens Hendrickx "het perfecte politieke misdrijf".

Maar er zijn goede redenen om hier heel anders naar te kijken. Misschien zou de paniek veel meer moeten gaan over hoe belabberd die langdurige ouderenzorg tot nu toe kennelijk geweest is. Die vele miljarden die nu nodig zijn, die hadden al veel eerder op de begroting behoren te staan. Dat onze langdurige ouderenzorg al die tijd ver beneden de maat van veiligheid en waardigheid is gebleven, komt nu kennelijk "officieel" aan het licht.

Opvallend dat ik van die paniek in de politiek en de media niets merk.

De vervreemding van de overbelaste mantelzorger

We weten dat mensen graag betaald werk hebben, maar ook dat van alle bezigheden die we op een dag kunnen hebben, betaald werk bijna onderaan staat wat betreft het geluk en de ontspanning die we dan ervaren. We worden gelukkiger van het hebben van betaald werk, in vergelijking met werkloosheid, maar de bezigheid van het werk ervaren we als de op een na (ziek op bed liggen) meest onaangename. Ik ging daar in dit bericht op in, waarin ik dit bij nadere beschouwing merkwaardige fenomeen als vervreemding karakteriseerde.

Maar er viel me nog iets anders op aan dat onderzoek waar ik aan refereerde. Van de 40 bezigheden die mensen konden doen, stond "Zorgen voor of helpen van volwassenen" (zeg, mantelzorg) ook heel laag in de rangorde, precies een plaats boven werken, zowel wat geluk als ontspanning betreft. Om de gedachten te bepalen: heel laag staan ook "Wachten, in de rij staan" (toch nog een plaats hoger) en "Reizen, woon-werk verkeer". Kennelijk worden we heel ongelukkig en gespannen van het zorgen voor volwassenen, van mantelzorg.

Dat is opvallend, want uit ander onderzoek blijkt dat het anderen helpen en het voor anderen zorgen een positief gezondheidseffect kan hebben en de levensduur kan verlengen. In dit bericht ging ik op dat onderzoek in.

Wat is hier aan de hand? Wat ik kan bedenken is dat het hebben van anderen die jou hulp en zorg nodig hebben (partner, familielid, buren, vrienden), je een goed gevoel geeft, omdat het de zin van je leven verhoogt en een doel aan het leven geeft. Het gaat dan om het gevoel nodig te zijn. De afwezigheid van dat gevoel komt misschien al gauw in de buurt van het gevoel van eenzaamheid en daarvan is het negatieve gezondheidseffect bekend.

Tegelijkertijd kan het zijn dat de bezigheid van dat zorgen en helpen vergeleken met andere bezigheden juist heel weinig geluksgevoel en ontspanning verschaft. En dat zou er weer mee te maken kunnen hebben dat deze zorg en hulp, de mantelzorg, vaak op te weinig mensen neerkomt. Door ons sterke sociale isolement van gezinnen raken mantelzorgers snel overbelast.

Dus eigenlijk zouden we een toestand willen waarin we die mantelzorg meer met anderen kunnen delen, zodat het ons wat gemakkelijker gemaakt wordt om aan die natuurlijke behoefte om voor anderen te zorgen, tegemoet te komen. Dat die toestand niet bestaat, is dat eigenlijk ook niet een soort vervreemding?
Update. Net zoals cooperative breeding de natuurlijke toestand is voor het grootbrengen van kinderen, is cooperative care dat voor de zorg voor hulpbehoevende volwassenen en ouderen.

Het raadsel opgelost waarom mensen langer leven als het economisch slecht gaat?

Het is al langer bekend dat het sterftecijfer een pro-cyclisch patroon vertoont. Anders gezegd, dat minder mensen per jaar sterven als het economisch slechter gaat en meer als het economisch beter gaat.

Dat lijkt raadselachtig. Als het economisch beter gaat, hebben mensen meer geld te besteden en dat kunnen ze gebruiken om een meer ontspannen en gelukkiger leven te leiden en dat zal toch ook wel een langer leven zijn. Maar zo is het niet. De aanwijzingen daarvoor zijn sterk. Hoe kan dat?

In deze studie geven onderzoekers daarop een antwoord. Het zou kunnen dat in slechtere tijden met meer werkloosheid minder mensen de weg op gaan (de werklozen), waardoor er minder verkeersdoden vallen.

Maar daar blijkt de verklaring niet te liggen. Want de verschillen in sterfte tussen economische slechtere en betere tijden doen zich vooral voor bij ouderen, die niet meer aan het arbeidsproces deelnemen. En dat doet vermoeden dat de verklaring ligt in de kwaliteit van de gezondheidszorg voor ouderen.

Wat blijkt? Het aantal sterfgevallen in verzorgingshuizen hangt samen met de economische cycli. Als het economisch slecht gaat, met hoge werkloosheid, kunnen de verzorgingshuizen gemakkelijker aan personeel komen dan wanneer het economisch goed gaat. In goede tijden trekt de rest van de economie zoveel werk aan dat de belangstelling voor werk in de zorg voor ouderen afneemt. En daardoor kampen verzorgingshuizen in economisch goede tijden meer met personeelsproblemen, waardoor de zorg slechter is en meer ouderen sterven.

Als dat zo is, dan is het wrang. Als we rijker zijn, krijgen we het slechter voor elkaar om goed voor onze ouderen te zorgen.