Welke aanwijzingen zijn er om in Europa te mogen hopen op een terugkeer van het economisch verstand?

Oké, het lijken duistere tijden in Europa. Maar is er ook enige reden tot optimisme? Welke aanwijzingen hebben we dat het economisch verstand terugkeert? Er zijn er een paar.

Misschien begon de wending ten goede met het besluit van het Europese Parlement, nog in zijn vorige samenstelling, om het werk van de Trojka (ECB, IMF, EC) aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. Nu bijna een jaar geleden keurde het Parlement de onderzoeksrapporten goed, waarmee het bevestigde dat de door de Trojka opgelegde strenge bezuinigingsprogramma's de werkloosheid en de armoede hadden vergroot en meer kwaad dan goed hadden gedaan. De Trojka zou moeten worden afgeschaft en het beleid zou moeten worden veranderd. En de gang van zaken zou transparanter en democratischer moeten worden. Zie hier en hier voor meer informatie. Hoe de stand van zaken nu is, weet ik eigenlijk niet.

Dan was er de opstand van Frankrijk en Italië tegen het begrotingspact. De regeringen van beide landen verklaarden zich niet langer te willen houden aan de regels van dat pact, omdat ze als ze dat wel zouden doen, hun economieën nog verder in het diepe zouden duwen. Natuurlijk volgden daar wat schermutselingen op met Duitsland en met de Europese Commissie, de nieuwe, onder Juncker, maar het lijkt er op dat de beide landen een voldongen feit hebben willen creëren en daarin zijn geslaagd.

Een andere ontwikkeling was dat de nieuwe Europese Commissie heeft ingezien dat er op grote schaal publieke investeringen nodig zijn om uit de recessie te geraken. Dat is uiteraard door Duitsland tegengehouden, waardoor het investeringsplan dat nu ontwikkeld wordt, veel minder omvangrijk is dan het zou moeten zijn. Maar het is een grote vooruitgang vergeleken met de vorige commissie, die onder Barosso, die veel meer de oren liet hangen naar wat Duitsland wilde.

Dan is er de omslag in het beleid van de Europese Centrale Bank onder aanvoering van Mario Draghi. De ECB ontwikkelt zich tot een normale centrale bank, die inziet dat de rol van lener in laatste instantie onmisbaar is. En nu, eindelijk en misschien te laat, de gevaren inziet van een aanhoudend te lage inflatie. Zie vandaag daarover Draghi maakt einde aan scholenstrijd centrale banken.

En dan is er natuurlijk de overwinning van Syriza in Griekenland. Waardoor nu Yannis Varoufakis minister van Financiën is geworden, de auteur, samen met Stuart Holland en James Galbraith, van A Modest Proposal for Resolving the Eurozone Crisis. Dit zal het begin zijn van de opstand van de perifere landen. Denk aan de nieuwe en razendsnel opgekomen partij Podemos in Spanje.

En het blijft verbazen dat die opstand zo lang is uitgebleven. Zoals meer wat maar blijft verbazen. 

Al met al een rijtje van ontwikkelingen die er op wijzen dat we de goede kant op gaan en dat het economische verstand terugkeert. 

Waar we nu op mogen hopen is dat de Europese media hun werk beter gaan doen. Zie gisteren en vandaag Heiner Flassbeck over die media in Duitsland: Wetten, dass … en Wette gewonnen! En Simon-Wren-Lewis over de media in Engeland: To all UK journalists. En Paul Jonker-Hoffren, die me vanuit Finland op de hoogte houdt, meldt hoe treurig de berichtgeving daar is. En Nederland? Laat ik mijn goede humeur bewaren en daar maar niet over uitweiden.
Update. Zie voor de Duitse media nu ook: Die deutschen Medien versagen in der Griechenland-Berichterstattung auf ganzer Linie. Update. En lees vandaag, 31 januari, ook Griechenland in deutschen Medien: Immer voll auf Merkel-Linie.
Update. Zie nu ook Ewald Engelen over de Nederlandse media en over de "identificatie van het journaille met de politieke en bestuurlijke elite – zelfde opleiding, zelfde vriendenkring, zelfde wereldbeeld, zelfde existentiële onzekerheid, zelfde levensstijl –", die "zo langzamerhand ziekelijke, democratie-eroderende vormen (heeft) aangenomen." (Met dank aan Arie Glebbeek.)

Word eens boos - Ewald Engelen

Ewald Engelen heeft Austerity: The History of a Dangerous Idea van Mark Blyth gelezen en maakt zich boos. Zie de link onderaan.

Nu maakt Ewald zich wel vaker boos, maar zeker deze keer heeft hij helemaal gelijk. Hij laat zien hoe de Europese politici vanaf 2010 begonnen met steeds opnieuw aan te kondigen dat de Operatie Tekortreductie tot geleidelijk herstel zou leiden. (En dat gaat nog steeds door. Dijsselbloem reageerde gisteren op de nieuwe slechte cijfers over de Nederlandse economie met de verzekering dat de bodem nu wel bereikt was. Met welk argument?)

Wat is er in 2010 gebeurd? De politici raakten in paniek door het uitzonderlijke geval Griekenland. (En de ministers van Financiën schijnen onder indruk te zijn geweest van een presentatie door de econoom Alessina, die hen er van wist te overtuigen dat je door te bezuinigen, ook in een recessie, de economie kunt laten groeien. Wat niet klopte en dat hadden ze bij nadere bestudering en navraag bij andere economen gemakkelijk kunnen vaststellen.) In die paniek gingen ze denken dat alle eurozone landen net zo als Griekenland konden worden. (En daarmee zaten ze op dezelfde toer als de Republikeinen in Amerika.) Dus moest iedereen bezuinigen. En wel meteen en heel veel.

Want waar ging het om? De banken moesten uit de wind worden gehouden. Ewald Engelen:

Volgens Blyth is er maar één antwoord: de banken, suffie! Tien jaar euro had een bancair monster van epische proporties gebaard. Te groot, te wankel, te afhankelijk van kort extern geld konden de banken zelfs de vingerknip van een Grieks faillissement niet velen. Laat staan een eventueel failliet van Spanje of Italië. Met als gevolg dat we sinds 2011 aan het lastenverzwaren zijn om het vertrouwen van de financiële markten te winnen, teneinde lidstaten in de euro te houden, die zich gedwongen zagen om banken te redden die daar eigenlijk te groot voor waren. Oftewel: banken eten burgers met goedkeuring van de staat.

In de woorden van Blyth: ‘Your unemployment will save the banks, and in the process save the sovereigns who cannot save the banks them­selves, and thus save the euro. We, the political classes of Europe, would like to thank you for your sacrifice.’

Ik ben dat boek van Blyth ook aan het lezen en ik vond dit ook een prachtig citaat. Het staat op p. 90 en is de laatste passage van een fictieve brief van de premier van een land in de periferie, zeg, Spanje. Die brief begint met (mijn vertaling):

Landgenoten. Wij hebben u de afgelopen vier jaar verteld dat de reden dat u zonder werk zit en dat de komende tien jaar miserabel zullen zijn, is dat overheden teveel geld hebben uitgegeven. Dat we nu dus allemaal zuinig moeten zijn en terugkeren naar zoiets als "houdbare overheidsfinanciën". Het is echter tijd om u de waarheid te vertellen. De explosie van overheidsschulden is een symptoom, niet de oorzaak, van de crisis waar we nu in zitten.

De premier legt dan uit dat de grootste Duitse en Nederlandse banken veel geld in de perifere landen staken. Die daar in het geval van Spanje heel veel huizen en heel veel snelwegen mee bouwden. (Toen wij vorige week van Madrid naar Cáceres naar Salamanca naar Segovia en weer naar Madrid trokken, reden we over prachtige, nieuwe snelwegen, maar bijna zonder verkeer. Wie hebben daar allemaal aan verdiend?) Maar toen begon de paniek over Griekenland en bleek dat de eurozone daar klungelig op reageerde. De geldstromen stopten abrupt en de perifere landen raakten in grote problemen door hoge rentes en door het redden van hun banken. En de grote banken die al dat geld uitleenden, ja, die willen dat geld terug. Hoe onverantwoord ook hun gedrag was.

Dus, zo vervolgt de premier, moeten we bezuinigen, moeten de lonen omlaag en moeten we hoge werkloosheid accepteren, want we hebben niet meer een eigen munt en dus kunnen we er niet door inflatie bovenop komen. Waardoor ook de geldschieters wat zouden meebetalen.

Dus is het enige beleidsinstrument dat we hebben om het systeem te stabiliseren, dat we ons allemaal aanpassen aan Duitsland (deflate against Germany), wat een zeer zware opgave is zelfs als de tijden beter waren. Het is vreselijk, maar het is niet anders. Uw werkloosheid zal de banken redden en zal daarmee ook de overheden redden die de banken niet zelf kunnen redden, en zal zo de euro redden. Wij, de politieke klassen van Europa, zouden u graag willen bedanken voor uw offers.

Ik had er in de kantlijn een heel groot uitroepteken bij gezet.

Word eens boos - Follow the Money

De overheid is er voor de burgers - Ewald Engelen (10-12-2012) - Uitzending Gemist: VARA

Prima betoog van Ewald Engelen gisteravond in P&W. Vandaag niet meer dan deze link. Nog niet gekeken? Kijken!

Ewald Engelen (10-12-2012) - Uitzending Gemist: VARA:

'via Blog this'

Merijn Knibbe: Het grote gelijk van Ewald Engelen

In vervolg op mijn bericht van gisteren: lees nu Merijn Knibbe! Link hieronder.

Het grote gelijk van Ewald Engelen (volgens recente artikelen en statistieken)

IMF-economen: bezuinigingsstrategie werkt averechts. En wat doet de Nederlandse politiek?

Olaf Storbeck wijst er op dat nu de Griekse premier Antonis Samaras naar Berlijn komt om meer tijd te vragen om de problemen in zijn land op te lossen, er een studie verschijnt van economen van het IMF (Internationale Monetaire Fonds) waaruit blijkt dat precies dat nodig is: meer tijd. Zie de link onderaan dit bericht. Uit hun onderzoek naar de effecten van bezuinigen (of te snel stoppen met stimuleren) in de Verenigde Staten, Europa en Japan blijkt dat deze strategie in een recessie averechts werkt. De productie gaat naar beneden en daardoor dalen de belastinginkomsten. En stijgen de sociale uitgaven. Het is veel beter om het terugdringen van het overheidstekort over een langere tijd uit te smeren. Dan houd je de economische groei in stand en dat is de sleutel tot het terugdringen van de tekorten. De resultaten ondersteunen de uitkomsten van een studie van IMF-economen van vorig jaar.

Nu zijn dit alleen nog maar "working papers" van het IMF en ze representeren dus niet noodzakelijk het officiële standpunt. Maar ze ondergaan binnen het IMF wel een stringente kwaliteitscontrole. Het zou dus kunnen dat het IMF bezig is zijn koers te wijzigen. Zie ook dit bericht over het World Economic Report van april 2012 van het IMF. Tot nu toe deed het IMF volop mee in het aanprijzen van de bezuinigingsstrategie. En als lid van de Troika, samen met de Europese Unie en De Europese Centrale Bank, leggen ze tot nu toe die strategie op aan Griekenland.

Het is dus interessant dat Samaras in Berlijn op deze IMF-studies kan wijzen om zijn verzoek naar meer tijd te ondersteunen. Olaf Storbeck besluit daarom met een oproep aan Angela Merkel om goed te luisteren:

Angela, please listen.

Dat bezuinigen in een recessie averechts werkt, is natuurlijk al veel langer bekend. Het inzicht gaat terug naar Keynes en was al heel lang opgenomen in de economische handboeken ten tijde van het ontstaan van de bezuinigingszeepbel.

Je gaat je nu wel echt afvragen hoe de gedachten hierover zich ontwikkelen in het Nederlandse politieke midden, of wat nu nog dat politieke midden is. Je hoort nog steeds van alle kanten dat bezuinigen nu eenmaal  onvermijdelijk is. En als Roemer van de SP zegt dat hij zich eventueel niet aan het Groei- en Stabiliteitspact zou willen houden, dat geheel op de bezuinigingsstrategie is gebaseerd, dan valt iedereen over hem heen. Zie hierover ook Ewald Engelen.

Excessive austerity doesn’t pay, IMF economists show | Economics Intelligence:

'via Blog this'