Fundamenteel sociaal zijn betekent ook dat je niet alleen begrijpt wat de ander wil, maar ook wat de ander nodig heeft

De lange periode dat mensen als jager-verzamelaars er voor hun overleving op waren aangewezen om samen te werken en te delen, heeft er voor gezorgd dat wij een heel fundamenteel sociaal groepsdier zijn.

Wat dat zoal betekent, zagen we in het bericht Hoe fundamenteel sociaal zijn wij? Over interpersonele autonome synchronie.

Zo zorgt de spontane activiteit in het zogenaamde default- (terugval-)netwerk van onze hersenen als we geen prikkels van buiten krijgen, er voor dat we voorbereid zijn (geprimed zijn) op een intentionele houding tegenover anderen. Anders gezegd, de rusttoestand van onze hersenen is die van een sociaal wezen.

En de werking van ons autonome zenuwstelsel, gemeten aan maten als hartslag, hartslagvariabiliteit, ademhaling, huidweerstand en huidtemperatuur, blijkt synchroon te gaan lopen met die van anderen die in onze nabijheid zijn. En naar het lijkt meer met die van vertrouwden dan met (nog) vreemden. Waardoor we in staat zijn tot onderlinge empathie, tot het zich in elkaar kunnen verplaatsen.

Wat dat nog meer inhoudt, wordt duidelijker uit de nieuwe studie Chimpanzees help others with what they want; Children help them with what they need, met Michael Tomasello als mede-auteur.

Het onderzoek vergelijkt het hulpgedrag van driejarige mensenkinderen met dat van chimpansees. Met een ingenieuze opzet, die het mogelijk maakt te onderscheiden tussen helpen als de ander om hulp vraagt en helpen als reactie op wat de ander nodig heeft, ook al vraagt hij om iets anders. In dat laatste geval heeft de helper meer informatie dan de hulp vragende en laat hij zich daardoor leiden. De onderzoekers noemen dat "paternalistisch helpen", dat wil zeggen, helpen met inzicht in waar de ander behoefte aan heeft.

Het blijkt dan dat zowel de kinderen als de chimpansees helpen als de ander daarom vraagt. Maar in die gevallen waarin paternalistisch helpen mogelijk was, gingen kinderen daar wel toe over en de chimpansees niet. Kinderen bleken wel inzicht te hebben in wat de ander echt nodig had en dat dat verschilde van waar hij om vroeg. Chimpansees reageerden daarentegen alleen op de hulpvraag.

Dat is een intrigerend verschil. Dat chimpansees groepsdieren zijn, lijkt te betekenen dat ze bereid zijn de ander bij te staan als die aangeeft die bijstand nodig te hebben.

Dat mensen groepsdieren zijn, lijkt daarenboven te betekenen dat ze bereid zijn om het welzijn van de ander te dienen, ook al gaat dat in tegen waar de ander zelf om vraagt.

En dat laatste is te verwachten als een resultaat van een evolutionair verleden waarin je op onderlinge samenwerking en delen was aangewezen. Waarin jouw welzijn er ook van afhing of het met de anderen wel goed ging.

En dat stelde hogere eisen aan je empathisch vermogen. Om goed te kunnen samenwerken en om goed te kunnen delen, moet je niet alleen kunnen begrijpen wat de ander wil, maar ook wat de ander nodig heeft.

Crowdfunding succesvoller bij beroep op pro-sociaal gedrag

De meeste mensen hebben een bereidheid om iets goeds te doen voor anderen. Om anderen bij te staan ook als je dat zelf iets kost of inspanning vraagt. Dat pro-sociale of gemeenschapsgedrag is onderdeel van ons gedragsrepertoire doordat mensen daar in het verre verleden gedurende de lange periode van de Paleo Sociale Omgeving op geselecteerd zijn.

In die omgeving, die van groepen jagers-verzamelaars die voor hun overleving sterk waren aangewezen op onderlinge samenwerking en delen van de beschikbare bronnen, werd van dag tot dag een groot beroep gedaan op ieders neiging tot dat soort gedrag. Je groeide erin op, zag het om je heen gebeuren en deed eraan mee als een vanzelfsprekendheid. Uiteraard waren er wel eens strubbelingen, maar die konden meestal collectief worden opgelost.

De sociale omgeving waarin mensen tegenwoordig opgroeien en hun dagen doorbrengen, wijkt daar natuurlijk behoorlijk vanaf. Zo vaak gebeurt het niet dat anderen een beroep doen op onze bereidheid om iets goeds te doen. Er is waarschijnlijk een grotere hulpbereidheid dan in werkelijkheid wordt aangeboord.

Ik moest daaraan denken toen ik de nieuwe studie Go pro bono: Prosocial language as a success factor in crowdfunding onder ogen kreeg.

De onderzoekers analyseerden een groot aantal projecten op het online crowdfunding platform Kickstarter op het percentage pro-sociale woorden dat in de beschrijving gebruikt werd. Update. De onderzoekers geven in een Appendix de gehele lijst van woorden. Enkele voorbeelden: altruistic, charity, civic, co-operative, collective, communal, compassion, donate, egalitarian, equality, fairness, generosity, etc.).

Hoe meer van zulke woorden, die er dus op wijzen dat je een goed doel dient als je deelneemt, hoe meer deelnemers een project wist te werven en hoe groter de kans dat het benodigde bedrag ook werkelijk binnengehaald werd.

Dit werd aangevuld met een experimenteel onderzoekje, waarin proefpersonen konden aangeven of ze een project zouden steunen of niet. Ook toen bleek dat de steun toenam als er meer een beroep werd gedaan op de neiging tot pro-sociaal gedrag.

Het zou best eens kunnen zijn dat we in een maatschappij leven waarin we te weinig worden uitgenodigd om anderen bij te staan en iets goeds te doen voor anderen.

"Bemoei je met je eigen zaken!" geldt niet overal

Eerder stond ik stil bij onderzoek naar de moeilijkheid van het om hulp vragen. Als iemand je om hulp vraagt, vind je dat prettig, maar zelf om hulp vragen, dat gaat niet gemakkelijk. Vandaar dat er waarschijnlijk meer hulpbereidheid is dan dat in gedrag tot uiting komt. Zie dit bericht. Maar ook blijkt dat vrienden elkaar gemakkelijker om hulp vragen. En ook wordt gemakkelijker om hulp gevraagd in culturen waarin mensen meer tussen vertrouwde anderen opgroeien. Zie dit bericht.

Er is nu recent onderzoek (fulltext achter de poort) dat interculturele verschillen laat zien in het gemak waarmee mensen een bepaalde vorm van hulp aanbieden, namelijk goede raad of advies. Russen staan, in vergelijking met Amerikanen, heel gemakkelijk klaar met goede raad en advies. Je kunt er op straat of in het openbaar vervoer allerlei praktische wetenswaardigheden opdoen, die mensen je ongevraagd en met de beste bedoelingen mede delen. (Mijn eigen verblijf in Moskou en Sint Petersburg was kennelijk te kort om deze ervaring op te doen.) Ook schijnen Russen elkaar gemakkelijk en ongevraagd allerlei adviezen te geven, zonder de vrees voor bemoeizuchtig te worden aangezien. De uitdrukking "Bemoei je met je eigen zaken!" kun je weliswaar letterlijk in het Russisch vertalen, maar Russen vinden het moeilijk om te begrijpen wat iemand er mee zou kunnen bedoelen.

De onderzoekers denken dat dit gedrag een onderdeel is van meer interdependente culturen dan de West-Europese en Noord-Amerikaanse. Als mensen zich zelf meer als onderdeel van een groter geheel zien en als meer met anderen verbonden, dan vragen ze niet alleen gemakkelijker om hulp, maar ook bieden ze gemakkelijker hulp aan. Zoals in de vorm van goede raad en advies. Het is trouwens niet een vast onderdeel van die culturen, want in de eveneens sterk interdependente Oost-Aziatische culturen komt dat ongevraagde advies geven veel minder voor. Misschien is het in Rusland een overblijfsel van de communistische periode, waarin mensen sterk op elkaar vertrouwden door de notoire onbetrouwbaarheid van alle officiële informatie.

Het leek me dus interessant om even te kijken of de mate van vertrouwen tussen mensen in Rusland dan ook groter is dan in de Verenigde Staten. Voor veel landen zijn daar gegevens over beschikbaar doordat in landenvergelijkend onderzoek vaak de vraag naar het interpersonele vertrouwen gesteld is. Die vraag luidt:

In het algemeen gesproken, vindt u dat de meeste mensen zijn te vertrouwen of dat je niet voorzichtig genoeg kunt zijn in de omgang met mensen?

Mensen kunnen dan aangeven in hoeverre ze het eens zijn met de twee mogelijke antwoorden:

• de meeste mensen zijn te vertrouwen
• Je kunt nooit voorzichtig genoeg zijn in de omgang met anderen

Op deze site kun je in een oogopslag landen met elkaar vergelijken. Maar het blijkt dan dat de interpersonele vertrouwensindex van Rusland juist lager is dan die van de Verenigde Staten (55,4 tegen 78,8). Leuk geprobeerd, maar mensen zitten meestal ingewikkelder in elkaar dan je denkt.

Een andere keer meer over die verschillen tussen landen in dat onderlinge vertrouwen.